ปัจจัยการประเมินคุณค่าของเพชรมี 4 ประการ

สี ความสะอาด การเจียระไน น้ำหนัก

ปัจจัยพื้นฐานในการกำหนดคุณภาพของเพชรที่สำคัญๆ มี 4 ประการ (4C’s) คือ สีของเพชร (color) ความสะอาด (Clarity) การเจียระไน (Cut) และน้ำหนัก (Carat) ซึ่งคุณภาพและความงดงามของเพชรนั้นขึ้นอยู่กับคุณลักษณะทั้งหมดนี้

    เพชรทำหน้าที่เสมือนปริซึม ซึ่งสามารถแยกแสงออกเป็นสเปกตรัมของสีต่างๆ และสะท้อนประกายสีออกมา ซึ่งเรียกกันว่าเล่นไฟ และเมื่อมองผ่านหน้าเพชร สีในเพชรจะทำหน้าที่กรองสเปกตรัมของสีที่สะท้อนออกมา ยิ่งเพชรมีสีน้อยมากเท่าไร เกรดของเพชรก็จะสูงขึ้น และเป็นประกายสว่างเจิดจ้ามากขึ้น

ไร้สี (D=100%, E=99%, F=98%) การจำแนกเฉดสีของเพชรตามระดับความขาวใสไร้สี เกรด “D” เป็นเพชรเม็ดใหญ่ที่จัดเกรดได้ง่ายเนื่องจากขนาด ส่วนเพชรที่หนักน้อยกว่า .50 กะรัต มักจะได้รับเกรดสูงสุดเป็น “F” เนื่องจากว่าการจัดเกรดที่แน่นอนให้เพชรเม็ดเล็กทำได้ยากมากยิ่งขึ้น

เกือบไร้สี (G=97%, H=96%, I=95%, J=95%) สีแบบนี้เรียกว่าเกรด “face white” หรือ “face up colorless” เนื่องจากว่าใสไม่มีสีเมื่อมองจากด้านบน (face up) หรือมองที่ด้านหน้าเพชร แต่จะเห็นว่ามีสีเล็กน้อย เมื่อคว่ำหน้าเพชรลงและเปรียบเทียบและจะเห็นเพชรเม็ดนั้นๆเป็นน้ำอะไร

สีเหลืองจางๆ (K=94%, L=93%, M=92%) เป็นสีเหลืองจางๆ หรือสีนวลอ่อนมากแต่สังเกตเห็นได้ ไม่แนะนำให้ซื้อเพชรเม็ดใหญ่สีนี้

    ในที่นี้หมายถึงสารอื่นที่เจือปนอยู่ในเพชร ซึ่งเกิดขึ้นตามธรรมชาติ เช่นจุดด่างที่เกิดขึ้นจากแร่ธาตุ หรือรอยร้าวที่เกิดในขณะที่เพชรก่อตัวขึ้น สิ่งเจือปนเหล่านี้มีลักษณะเป็นผลึกเล็กๆ เป็นจุดสีเข้ม หรือมีรูปร่างคล้ายเมฆหมอก หรือคล้ายขนนก แต่เพชรที่สวยงามนั้นไม่จำเป็นจะต้องปราศจากตำหนิเสมอไป

    ความบริสุทธิ์ของเพชรได้รับการจัดระดับตั้งแต่ปราศจากตำหนิภายในไปจนถึงมีตำหนิเด่นชัด ความสะอาดเพชรระดับ S12 หรือใสกว่านั้น เมื่อมองด้วยตาเปล่าอาจจะไม่เห็นสารอื่นเจือปน เว้นเสียแต่ว่าจะใช้กล้องขยายที่มีอัตราการขยายสูงถึง 10 เท่า

    เราแนะนำให้ท่านเลือกเพชรที่มองด้วยตาแล้วดูใสสะอาดไม่เห็นสารอื่นเจือปน ถึงแม้ว่าสารที่เจือปนนั้นจะมองเห็นได้ก็ต่อเมื่อใช้กล้องขยายที่มีกำลังขยาย 10 เท่า แต่เมื่อมองด้วยตาเปล่าก็จะมองไม่เห็นตำหนิเลย เพชรที่มีความบริสุทธิ์ ตั้งแต่ระดับ FL (ไร้ตำหนิ) จนถึง SI (มีตำหนิขนาดเล็ก) จะดูเหมือนกันหมดเมื่อนำมาทำเป็นแหวน

(FL) Flawless (ไร้ตำหนิ) หายากมากๆ และราคาสูงมากๆ
    ปราศจากตำหนิภายในและภายนอกและไม่ส่งผลต่อความใสของเพชร ไม่ว่าจะเป็นข้างในหรือข้างนอกเมื่อมองด้วยกล้องขยายที่มีกำลังขยาย 10 เท่า

(IF)(IF) Internally Flawless (ไร้ตำหนิข้างใน) หายากมาก ราคาสูงมาก
    ปราศจากภายในและภายนอกที่ไม่สำคัญและขัดออกได้เล็กน้อย แทบไม่เห็ยเลยเมื่อใช้กล้องขยายที่มีกำลังขยาย 10 เท่า

(VSS1, VVS2) Very Very Slight Inclusions (มีสารอื่นเจือปนน้อยมากๆ) ราคาสูง
     เป็นเพชรที่เห็นตำหนิยากมากๆ เห็นทางด้านพาวิเลียนเท่านั้น หรืออาจจะไม่เห็นเลยจากการใช้กล้องขยายที่มีกำลังขยาย 10 เท่า

(VS1, VS2) Very Slight Inclusions (มีสารอื่นเจือปนน้อยมาก) ราคาค่อนข้างสูง
    มีตำหนิภายในที่เล็ก สามารถมองเห็นภายใต้กล้องขยาย 10 เท่า ถึงราคาแพงแต่คุ้มค่าที่สุด

(SI1, SI2) Slight Inclusions, 99% Eye Clean (มีสารอื่นเจือปนเล็กน้อย ดูด้วยตาเปล่าสะอาด 99%) เป็นการซื้อที่คุ้มค่า
    เป็นเพชรที่เห็นตำหนิได้ชัดเมื่อใช้กล้องขยายที่มีกำลังขยาย 10 เท่า บางครั้งยากที่จะมองเห็นได้ด้วยตาเปล่า นับได้ว่าเป็นเพชรที่คุ้มค่าที่สุด

    SI1 และ SI2 นั้นเป็นเพชรที่งดงาม เมื่อมองด้วยตาเปล่าจะเห็นตำหนิเพียงแค่ 1% นั่นหมายความว่า เพียง 1 คน จาก 100 คนเท่านั้นที่จะสามารถมองเห็นสิ่งเจือปนในเพชร SI2 ได้โดยไม่ใช้กล้องขยายที่มีกำลังขยาย 10 เท่า ส่วนอีก 99 คนจะเห็นเพชรเม็ดนั้นสะอาดบริสุทธิ์อย่างสมบูรณ์แบบ และจากที่กล่าวไปแล้วข้างต้นว่าเพชรระดับตั้งแต่  FL (ไร้ตำหนิ) จนถึง SI (มีตำหนิขนาดเล็ก) นั้นจะดูไม่แตกต่างกันเลยเมื่อนำมาใส่ในแหวน  ดังนั้นการซื้อเพชร SI1 หรือ SI2 จึงถือว่าคุ้มค่ามาก! และหากไม่สามารถแยกความแตกต่างได้ก็ไม่มีเหตุผลใดที่ท่านจะต้องจ่ายแพงขึ้น

(I1, I2 and I3) Imperfect ตำหนิเด่นชัดสามารถมองเห็นด้วยตาเปล่า เหมาะสำหรับท่านที่มีงบน้อย
    เพชร I1 มักจะมีราคาสมเหตุสมผล คนส่วนใหญ่จะสามารถมองเห็นสิ่งเจือปนในเพชรระดับชั้น I ได้โดยไม่จำเป็นต้องใช้กล้องขยาย และส่งต่อการโปร่งใสและความคงทน

    การเจียระไนเพชรเป็นการกำหนดความเป็นประกายของเพชร ไม่มีหน่วยวัดโดยตรง แต่ต้องใช้การสังเกตการณ์หลายๆ อย่างผสมผสานกัน เพชรที่เจียระไนอย่างถูกสัดส่วนจะส่องประกายเจิดจรัส

	เส้นผ่าศูนย์กลาง ขนาดของเหลี่ยมเทเบิ้ล
มุมคราวน์		ความสูงของคราวน์ ส่วนขอบเพชร
	มุมพาวิลเลียน

    ความกว้างและความลึกจะมีผลต่อการที่แสงเดินทางผ่านด้านในของเพชร และจะมีผลต่อการสะท้อนของแสงและประกายของเพชร ดูภาพประกอบด้านล่าง

การสะท้อนแสงของเพชร

บางเกินไป – แสงจะหายไปที่ด้านล่างหน้าจะมืด
    เจียระไนอย่างดี – ทำให้เพชรเป็นประกายขึ้นมาด้านบน
   หนาเกินไป – แสงจะหายออกไปทางด้านข้าง

    กะรัตไม่ใช่หน่วยวัดขนาดของเพชร แต่เป็นหน่วยวัดน้ำหนักของเพชร หนึ่งกะรัตมี 100 สตางค์ (points) เพชร .75 กะรัต ก็คือเพชร 75 สตางค์ (points) หรือ 3/4 กะรัตนั่นเอง เนื่องจากว่าเพชรขนาดใหญ่มีน้อยมากในธรรมชาติ ดังนั้น จึงเป็นของหายากและมีราคาสูงมาก นั่นก็หมายความว่าเพชร 1 กะรัตจะมีราคาสูงกว่าเพชร 1/2 กะรัตเกินสองเท่า ในกรณีที่เพชรทั้งสองเม็ดมีลักษณะเฉพาะอย่างอื่นๆ เหมือนกัน

    สิ่งสำคัญที่สุดในเรื่องกะรัตของเพชร ก็คือน้ำหนักซึ่งเป็นหนึ่งในปัจจัยหลายๆ อย่าง ที่กำหนดราคาของเพชร บางครั้งท่านอาจได้ส่วนลดนิดหน่อย สำหรับเพชรที่น้ำหนักไม่ได้มาตรฐาน ตัวอย่างเช่น เพชร 1 กะรัต ราคา 150,000 บาท แต่เพชรหนัก 96 สตางค์ อาจขายในราคาต่ำกว่า 96,000 บาท เนื่องจากเพชร 96 สตางค์ นั้นเป็นน้ำหนักที่ไม่ได้มาตรฐาน ในไดอะแกรมข้างล่างนี้ จะมีภาพแสดงให้เห็นเพชรหลายเม็ดซึ่งมีขนาดและน้ำหนักต่างกันเมื่อเอามาเปรียบเทียบกัน